De cloud en de Nederlandse rechtsorde: Groningse perspectieven

Raymond Adema; Erik Gritter; Kirsten Henckel; Hidde Höfte; Laurent Jensma; Aline Klingenberg; Ilse Marije Lambers; Evgeni Moyakine; Evert Neppelenbroek; Mathieu Paapst; Eric Poelmann; Glenn Thodé; Pepijn Tukker; Hans Vedder; Emil Verheul; Jasper Verstappen; Frank Verstijlen; Joris Vos; Peter Van de Waerdt; Redmar Wolf

doi:10.21827/6943feec000c5

De cloud en de Nederlandse rechtsorde: Groningse perspectieven

Authors

Aline Klingenberg (ed)

University of Groningen

https://orcid.org/0000-0003-4655-7034

Evgeni Moyakine (ed)

University of Groningen

https://orcid.org/0009-0003-6403-2300

Evert Neppelenbroek (ed)

University of Groningen

https://orcid.org/0000-0002-0117-7380

Hans Vedder (ed)

University of Groningen

https://orcid.org/0000-0002-6346-6487

Synopsis

Het boek De cloud en de Nederlandse rechtsorde: Groningse perspectieven
voorziet in een wetenschappelijk onderbouwde verdieping van de actuele
juridische vraagstukken rondom de cloud. Cloudcomputingdiensten zijn
digitale diensten die gebruikers op verzoek toegang bieden tot reken-, opslag- en netwerkbronnen die over verschillende fysieke locaties verspreid kunnen zijn. De dynamische en grensoverschrijdende aard van deze diensten roept complexe juridische vragen op die in de Nederlandse juridische literatuur tot op heden slechts beperkt systematisch zijn onderzocht en behandeld.

In dit boek staat de interactie tussen cloudtechnologie en recht centraal en
wordt specifiek aandacht geschonken aan zowel het nationaalrechtelijke
als Europeesrechtelijke kader dat van toepassing is. Het bevat een breed
spectrum aan bijdragen, geschreven door juristen die allen een band hebben met de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. Zij belichten het onderwerp vanuit verschillende juridische disciplines, waaronder vermogensrecht, strafrecht, mededingingsrecht, gegevensbeschermingsrecht en cybersecurity. Deze brede aanpak zorgt voor een rijk en genuanceerd beeld van de relevante juridische uitdagingen, valkuilen en kansen die de cloud in de Nederlandse context met zich meebrengt.

Dit boek is met name bedoeld voor juristen die op het terrein van IT-recht
actief zijn, beleidsmakers die wet- en regelgeving op dit gebied vormgeven, academici en studenten die zich bezighouden met onderzoek op het snijvlak van technologie en recht, en IT-professionals die zich willen verdiepen in de juridische aspecten van cloud computing

Met bijdragen van:
Raymond Adema, Erik Gritter, Kirsten Henckel, Hidde Höfte, Laurent Jensma, Aline Klingenberg, Ilse Marije Lambers, Evgeni Moyakine, Evert Neppelenbroek, Mathieu Paapst, Eric Poelmann, Glenn Thodé, Pepijn Tukker, Hans Vedder, Emil Verheul, Jasper Verstappen, Frank Verstijlen, Joris Vos, Peter van de Waerdt en Redmar Wolf

Uitgegeven door University of Groningen Press
Broerstraat 4
9712 CP Groningen

Bureauredactie: Sophie Bous
Omslagbeeld: Freepik/Shutterstock
Omslagontwerp: Bas Ekkers
Vormgeving en opmaak: LINE UP boek en media bv

Chapters

Hoofdstuk 1 Inleiding

Evert Neppelenbroek

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec134d3a9

Pdf
Hoofdstuk 2 Databestanden in de cloud als vermogensbestanddelen binnen het goederenrecht

Hidde Höfte, Jasper Verstappen

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec1a9408d

Pdf
Hoofdstuk 3 Consumentenbescherming en conformiteit

Joris Vos

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec2260266

Pdf
Hoofdstuk 4 De curator in de cloud

Emil Verheul, Frank Verstijlen

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec2a29181

Pdf
Hoofdstuk 5 Nalatenschappen in de cloud

Ilse Marije Lambers

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec3151f89

Pdf
Hoofdstuk 6 Transparantie in de cloud
De cloud bekeken aan de hand van de transparantie-eisen uit de AVG en de Dataverordening

Aline Klingenberg

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec38d0b3e

Pdf
Hoofdstuk 7 Van compliance naar cyberweerbaarheid
De impact van de NIS2- richtlijn op clouddienst aanbieders

Evgeni Moyakine

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec401f829

Pdf
Hoofdstuk 8 Zelfstandige toegang tot cloudgegevens in de opsporing vanuit nationaal en internationaal perspectief

Erik Gritter, Glenn Thodé

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec4675d99

Pdf
Hoofdstuk 9 Vragen van inter nationaal privaatrecht in de cloud

Kirsten Henckel

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec4f0de2d

Pdf
Hoofdstuk 10 De cloud en het mededingingsrecht

Hans Vedder

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec56d1e12

Pdf
Hoofdstuk 11 Cloudregulering in de DMA

Peter Van de Waerdt

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec5e28137

Pdf
Hoofdstuk 12 Intellectuele eigendom en de cloud

Laurent Jensma, Pepijn Tukker

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec6ae44ab

Pdf
Hoofdstuk 13 Standaarden, interoperabiliteit en vendor lock-in

Mathieu Paapst

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec7279d72

Pdf
Hoofdstuk 14 Belastingheffing en cloudcomputing

Raymond Adema, Eric Poelmann, Redmar Wolf

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec79b9562

Pdf
Hoofdstuk 15 De cloud en duurzaamheid

Hans Vedder

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec8404326

Pdf
Hoofdstuk 16 Slotbeschouwing

Aline Klingenberg, Evgeni Moyakine, Hans Vedder

DOI: https://doi.org/10.21827/69d8ec97c315b

Pdf

Downloads

Download data is not yet available.

Total downloads: 87

Author Biographies

Raymond Adema, University of Groningen

Mr. dr. R.P.C. (Raymond) Adema is als universitair hoofddocent (internationaal) belastingrecht verbonden aan de Juridische Faculteit van de Rijksuniversiteit Groningen. In het verleden is Raymond werkzaam geweest in de (inter)nationale adviespraktijk. Hij is onder andere redacteur van het deel Internationaal Belastingrecht van de NDFR en coauteur van het handboek Wegwijs in het Internationaal en Europees Belastingrecht .

Erik Gritter, University of Groningen

Mr. dr. E. (Erik) Gritter is werkzaam als universitair docent straf(proces)recht binnen de vakgroep Strafrecht & Criminologie van de Rijksuniversiteit Groningen. Zijn onderzoek richt zich onder meer op aspecten van het Nederlandse opsporingsonderzoek, waaronder de ‘digitale opsporing’. Daarnaast heeft hij onderzoek verricht naar onderwerpen op het terrein van het materiële strafrecht, waaronder functioneel daderschap en de strafbaarheid van rechtspersonen.

Kirsten Henckel, University of Groningen

Mr. dr. K.C. (Kirsten) Henckel is universitair docent Internationaal Privaatrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Daarnaast is zij actief betrokken bij internationale academische samenwerkingsverbanden: zij is lid van de werkgroepen Digital Assets en het Jurisdiction Project van de European Association of Private International Law, en maakt deel uit van de redactie van diverse wetenschappelijke tijdschriften. Haar expertise omvat de commerciële aspecten van het internationaal privaatrecht, met bijzondere aandacht
voor grensoverschrijdende handelstransacties en de juridische implicaties van digitalisering en nieuwe technologieën. Zij doet onder meer onderzoek naar de wijze waarop technologische ontwikkelingen, zoals digitale activa, online handelsplatformen en de opkomst van AI, traditionele conflictregels en bevoegdheidsvraagstukken beïnvloeden.

Hidde Höfte, Autoriteit Persoonsgegevens

Mr. H.G.J (Hidde) Höfte is ten tijde van het verschijnen van dit boek senior inspecteur Systeemtoezicht bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Hidde is alumnus van de Rijksuniversiteit Groningen, waar hij de studies IT-recht en Filosofie & Maatschappij afrondde. In deze periode deed hij onderzoek naar databestanden binnen het vermogensrecht en naar de concepten en waarde van privacy in de publieke ruimte. In zijn
werk richt hij zich op de juridische en maatschappelijke implicaties van digitalisering voor de Nederlandse en internationale rechtsorde.

Laurent Jensma, University of Groningen

Mr. L. (Laurent) Jensma is werkzaam als docent bij de sectie IT-recht, onderdeel van de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. Binnen de bachelor- en masteropleiding IT-recht verzorgt hij verschillende vakken, waarin de intellectuele eigendomsrechten centraal staan. In zijn onderzoek en onderwijs houdt hij zich vooral bezig met de wisselwerking tussen techniek en het auteurs- en portretrecht.

Aline Klingenberg, University of Groningen

Prof. mr. dr. A.M. (Aline) Klingenberg is als hoogleraar verbonden aan de sectie IT-recht van de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. Haar expertise omvat gegevensbescherming, privacy en elektronische communicatie. Zij coördineert de bachelor en master IT-recht en is verbonden aan verschillende innovatie projecten die te maken hebben met verantwoord gebruik van nieuwe technologieën en het delen van data.

Ilse Marije Lambers, University of Groningen

Mr. I.M. (Ilse Marije) Lambers is promovenda bij de Rijksuniversiteit Groningen. Haar promotieonderzoek focust zich op de vererving van digitale objecten, in het bijzonder tokens en cloudbestanden.

Evgeni Moyakine, University of Groningen

Mr. dr. E.V. (Evgeni) Moyakine is universitair hoofddocent verbonden aan de sectie IT-recht, onderdeel van de vakgroep ‘Transboundary Legal Studies’ binnen de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. Daarnaast is hij redacteur van het tijdschrift International Cybersecurity Law Review en lid van de wetenschappelijke adviesraad van het cyberintelligence.institute. Zijn expertise omvat AI, cybersecurity, elektronische communicatie, gegevensbescherming en privacy en in zijn onderzoek besteedt hij bijzondere aandacht aan vraagstukken rond cyberattributie, oftewel de toerekening van offensieve cyberoperaties aan staten, evenals aan de inzet van AI ter versterking van de cyberweerbaarheid van zowel private als publieke organisaties.

Evert Neppelenbroek, University of Groningen

Mr. dr. E.D.C. (Evert) Neppelenbroek is universitair docent IT-recht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij is expert op het gebied van IT en privaatrecht, in het bijzonder auteursrecht op software, elektronisch contractenrecht, automatiseringscontracten en aansprakelijkheid voor tussenhandelsdiensten.

Mathieu Paapst, University of Groningen

Mr. dr. M.H. (Mathieu) Paapst is werkzaam als coördinerend juridisch adviseur voor het Forum Standaardisatie, een adviescommissie van de regering. Bij de Rijksuniversiteit Groningen is hij parttime werkzaam als universitair docent bij de vakgroep ‘Transboundary Legal Studies’. Hij richt zijn onderzoek op vraagstukken rond aanbestedingsrecht, interoperabiliteit en digitale autonomie binnen de overheid.

Eric Poelmann, University of Groningen

Prof. mr. dr. E. (Eric) Poelmann is hoogleraar Algemeen Belastingrecht/fiscale rechtsbescherming aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. Daarnaast is hij werkzaam bij de Belastingdienst. Hij is onder andere redacteur en auteur van de Cursus Belastingrecht, redacteur van het Tijdschrift voor Formeel Belastingrecht (TFB) en vaste medewerker van de Vakstudie Nieuws, en hij schreef talloze publicaties op het gebied van de inkomstenbelasting en het formele belastingrecht.

Glenn Thodé, Autoriteit Persoonsgegevens

Mr. dr. G.A.E. (Glenn) Thodé heeft zijn gehele werkzame leven met computers gewerkt en heeft de ontwikkeling van de persoonlijke computer in onze gemeenschap nauwlettend in theorie en praktijk gevolgd. Hij heeft deze systemen onderzocht en ermee gewerkt vanaf de opkomst van lokale netwerken, naar de ontwikkeling van de eerste publiek toegankelijke servers in de vorm van bulletin board systems en de doorontwikkeling van het publiek toegankelijke internet in de huidige verschijningsvorm. De internationalisering en virtualisering van netwerken en dataverwerking die de cloud mogelijk maken, inspireren hem om de bevoegdheden voor zelfstandige toegang tot gegevens in de cloud vanuit het
perspectief van de Nederlandse opsporing en vervolging te onderzoeken.

Pepijn Tukker, University of Groningen

Mr. P.F.T. (Pepijn) Tukker is als docent werkzaam bij de sectie IT-recht (vakgroep ‘Transboundary Legal Studies’) aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. Binnen de bachelor- en masteropleiding IT-recht is Pepijn betrokken bij verschillende vakken waarin de intellectuele eigendomsrechten centraal staan. Zijn onderzoeksinteresse richt zich met name op kunstmatige intelligentie, mensenrechten en intellectuele eigendom. Daarnaast heeft Pepijn interesse in ethische vraagstukken rondom verantwoord AI-gebruik en de invloed van sociale media op gezondheid.

Hans Vedder, University of Groningen

Prof. mr. dr. H.H.B. (Hans) Vedder is als hoogleraar economisch recht verbonden aan de vakgroep ‘Transboundary Legal Studies’ en de sectie Europees en economisch recht van de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. Zijn onderzoek richt zich onder meer op het Europees en Nederlands mededingings-, milieu- en energierecht. Hij is raadsheer-plaatsvervanger bij het Gerechtshof Leeuwarden en niet-gouvernementele adviseur van DG Comp en de Autoriteit Consument en Markt voor het International Competition Network.

Emil Verheul, University of Groningen

Mr. dr. E.F. (Emil) Verheul is als universitair hoofddocent verbonden aan de vakgroep Privaatrecht en Notarieel Recht van de Rijksuniversiteit Groningen. Zijn onderzoek heeft betrekking op het vermogensrecht in brede zin, in het bijzonder het goederen- en insolventierecht. Een van de zwaartepunten binnen zijn onderzoek betreft de inpassing van digitale objecten in het systeem van het goederenrecht. Naast zijn aanstelling bij de universiteit is hij raadsheer-plaatsvervanger bij het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. Voorts is hij onder meer redacteur van het Nederlands Tijdschrift voor Burgerlijk Recht (NTBR), lid van de redactie van de serie Monografieën BW en bestuurslid van de Vereniging voor Burgerlijk Recht (VBR).

Jasper Verstappen, University of Groningen

Mr. dr. J. (Jasper) Verstappen is werkzaam als universitair docent binnen de sectie IT-recht aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. Daarvoor was hij werkzaam in de adviespraktijk, waar hij financiële dienstverleners ondersteunde bij de implementatie en risicobeheersing van nieuwe technologie. Zijn onderzoek richt zich op de impact van dematerialisatie en nieuwe technologieën op het privaatrecht, in het bijzonder het goederenrecht.

Frank Verstijlen, University of Groningen

Prof. mr. dr. F.M.J. (Frank) Verstijlen is als hoogleraar privaatrecht, in het bijzonder het goederenrecht, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij is lid van de Commissie insolventierecht, die de regering en de beide Kamers der Staten-Generaal adviseert over wetgeving op het terrein van het insolventierecht, en bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Herstructurering. Zijn onderzoek richt zich op het goederen- en insolventierecht. Een van de onderzoeksthema’s ziet op de modernisering van deze rechtsgebieden en de verhouding ervan tot de ontwikkelingen in de informatietechnologie.

Joris Vos, Autoriteit Persoonsgegevens

Mr. J.J. (Joris) Vos behaalde in 2020 cum laude de master Recht & ICT aan de Rijksuniversiteit Groningen en was nadien werkzaam als advocaat IT-recht bij Vondst Advocaten in Amsterdam. Sinds 2025 is hij werkzaam bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Hij is (op eigen titel) redactiesecretaris bij het Tijdschrift voor Internetrecht en publiceert regelmatig (eveneens op eigen titel) over IT-rechtelijke onderwerpen met een IE-component, zoals digitaal consumentenrecht.

Peter Van de Waerdt, University of Groningen

Mr. dr. P.J. (Peter) van de Waerdt is universitair docent aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij is gespecialiseerd in mededingingsrecht, gegevensbescherming, en de regulering van digitale markten. Hij schreef zijn proefschrift over hoe persoons gegevensbescherming en mededinging bij de regulering van digitale markten inherent met elkaar zijn verweven. Daarnaast houdt hij zich bezig met de Digital Markets Act, en de rol van deze wet in het beschermen van privacy en het waarborgen van een eerlijk economisch
speelveld.

Redmar Wolf, University of Groningen

Prof. mr. dr. R.A. (Redmar) Wolf is hoogleraar Algemeen Belastingrecht/kostprijsverhogende
belastingen aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. Daarnaast is hij Partner Tax bij ForvisMazars Rotterdam en raadsheerplaatsvervanger bij het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. Wolf is redacteur en auteur bij NLFiscaal, auteur bij NDFR/NTFR, redacteur van het Tijdschrift Vastgoed Fiscaal en Civiel, en auteur van een veelheid aan publicaties over omzetbelasting en andere indirecte heffingen.