Randzaken verbinden

Op 6 februari 2026 houdt Prof. dr. N.L. IJssennagger-van der Pluijm haar oratie getiteld Randzaken verbinden aan de Rijksuniversiteit Groningen. Centraal in haar betoog staat de waarde van randgebieden en schijnbaar perifere thema’s in de studie van culturele geschiedenis, alsmede de structurele verbinding daartussen. Daarbij richt ze zich specifiek op de zuidelijke Noordzeeregio (Frisia) tijdens de vroege middeleeuwen en de Vikingtijd (ca. 600–1100 n.Chr.)

IJssennagger-van der Pluijm benadrukt dat verhalen en mondelinge overleveringen essentieel zijn om het verleden te begrijpen. Ze refereert aan het werk van filosoof Paul Ricoeur, die stelt dat vertellen en narratief centraal staan in menselijke identiteit en kennisoverdracht. Voor kustgebieden zoals Frisia, waar schriftelijke bronnen schaars zijn, zijn materiële vondsten, landschappen en orale tradities juist kernbronnen in plaats van marginale details. Deze bronnen onthullen hoe gemeenschappen verbonden waren met andere Noordzeeregio’s, van Noorwegen tot Engeland. Objecten en verhalen illustreren samen de dynamiek van culturele uitwisseling, mobiliteit en gedeelde identiteit langs de kustlijnen.

De structurele verbindingen tussen de kusten vat IJssennagger-van der Pluijm onder Intercoastal dynamics. Ze pleit daarbij voor een connectieve in plaats van een comparatieve benadering: niet het vergelijken van regio’s, maar het bestuderen van hun onderlinge verbondenheid en gedeelde erfenis. Dit perspectief toont aan dat Frisia, ondanks zijn ‘randpositie’ in grotere rijken vanaf de late achtste eeuw, een cultureel knooppunt bleef binnen het Noordzeenetwerk.

Haar oratie roept op tot interdisciplinair onderzoek, waarbij archeologie, geschiedenis, taal- en cultuurstudies, landschapsstudies en erfgoedstudies samenwerken om de ‘randzaken’ – zoals kustculturen en niet-geschreven tradities – centraal te stellen. Dit biedt nieuwe inzichten in hoe gemeenschappen in het verleden hun wereld vormgaven en begrepen. Met deze visie draagt IJssennagger bij aan het herwaarderen van marginale gebieden als sleutel tot het begrijpen van gedeelde geschiedenissen in de vroege middeleeuwen en Vikingtijd, maar ook daarbuiten.

Ontwerp en opmaak: LINE UP boek en media bv | Riëtte van Zwol
Auteursfoto: Marieke Balk (https://mariekebalk.nl/)

Uitgegeven door University of Groningen Press
Broerstraat 4
9712 CP Groningen
https://ugp.rug.nl/